उंच आणि सुबक रुपिन वॉल्टर देसाई हे दिल्लीवाले यांच्यामध्ये विस्मय, आदर आणि कृतज्ञता दर्शवतात, ज्यांना दिल्ली विद्यापीठात इंग्रजी साहित्याच्या व्याख्यानांना उपस्थित राहण्याचा बहुमान मिळाला होता. असे म्हटले आहे की, प्राध्यापकांचे व्यावसायिक शैक्षणिक दिवस बरेच दिवस गेले आहेत; 30 वर्षांहून अधिक वर्षांपूर्वी ते निवृत्त झाले. तथापि, माणसाची जबरदस्त उंची त्याच्या अखंड बौद्धिक हस्तक्षेपांमुळे सतत प्रबळ होते आणि विद्यापीठ वर्तुळाच्या पलीकडे गेले आहे. प्रोफेसर देसाई हे भारतातील सर्वात महान जिवंत शेक्सपियर विद्वानांपैकी एक आहेत. त्यांनी अत्यंत प्रतिष्ठित हॅम्लेट स्टडीज या नियतकालिकाची स्थापना केली जी त्यांनी दोन दशकांहून अधिक काळ एकट्याने चालवली. खरंच, त्यांच्या आयुष्यभराच्या शिष्यवृत्तीच्या स्मरणार्थ, प्राध्यापकांच्या सहकाऱ्यांनी आणि शिष्यांनी दोन वर्षांपूर्वी इंडिया इंटरनॅशनल सेंटरमध्ये आयोजित एका समारंभात त्यांना “फेस्टस्क्रिफ्ट” देऊन सन्मानित केले होते; खंडात 35 शिक्षणतज्ञांचे त्यांच्या कार्यासाठी महत्त्वपूर्ण योगदान होते.
उपरोक्त समारंभ हा विद्वानांसाठी येट्स, मिल्टन इत्यादींसोबतच्या त्याच्या मागणीच्या व्यस्ततेत सुलभता आणण्यासाठी आणि त्याच्या पूर्व पटेल नगरच्या फ्लॅटमध्ये पत्नी ज्योती, स्वतः इंग्रजी साहित्याच्या प्राध्यापकासह बांधलेल्या विस्तृत खाजगी वाचनालयाला आवश्यक विश्रांती देण्याचा संकेत असू शकतो. पण प्रोफेसर देसाईंना ते मिळणार नाही. त्यांनी नुकतेच प्रेसला त्यांची नवीन ऑफर पाठवली आहे, ज्याचे शीर्षक आहे, “मी अनेकदा पुन्हा भेटतो ५० कविता—आणि असे करण्याची माझी कारणे”. काव्यसंग्रह म्हणजे प्राध्यापकांच्या लाडक्या कवींच्या श्लोकांची निवड. मार्मिक अग्रलेखात, ते लिहितात: “९० चा उंबरठा ओलांडल्यानंतर, मी माझी बौद्धिक इच्छाशक्ती या आशेने बनवण्याची वेळ आली आहे की विध्वंस पथक आणि वृद्धत्वात पाऊल टाकण्यापूर्वी, प्रत्येक कवीच्या जास्तीत जास्त चार उत्कृष्ट कविता ज्यांची मी वर्षानुवर्षे कदर केली आहे त्या वाचकांना आणखी शोधण्यास प्रवृत्त करतील…” या कवितेमध्ये वैयक्तिक किंवा वैयक्तिक नसलेल्या अनेक गोष्टी आहेत. प्राणघातक महामारीच्या काळात त्यांनी रचलेली एक कविता आमच्यासोबत शेअर करण्यास तो सहमत आहे.
कोरोनाव्हायरस यूएस आणि आम्ही
एका शास्त्रज्ञाने मला दुरुस्त केले: ती म्हणाली,
“विषाणूला विचार करण्याचे डोके नसते
जसे तुझ्या आणि माझ्याकडे आहे. विवेकहीन,
बरोबर आणि चुकीची जाणीव, ते घाव घालते
द्वेष किंवा सूड नसलेल्या आमच्या कमजोर देहात,
सामाजिक भेद किंवा वांशिक फरक.”
मी उत्तर दिले:
“मी असा कधीच विचार केला नव्हता, मला कबूल केले पाहिजे,
त्यामुळे आता आपण सर्वांनी आशीर्वाद देण्याचे मान्य केले पाहिजे
विषाणू इतका भेदभाव न करता,
धैर्याने आमचा सामूहिक मूर्खपणा उघड करतो
धक्कादायक क्रूरतेची युद्धे चालवताना?”
तिने उत्तर दिले:
“हत्या, सामूहिक विनाश, आमच्या इतिहासाची पुस्तके
दिसणे किती संयमी आहेत ते रेकॉर्ड करा
ज्यांचा आपण तिरस्कार करतो त्यांच्यावर आपण रास करतो,
मृत्यू आणि नरसंहार सर्रासपणे, त्यांचे सर्वोत्तम करत आहे:
हिरोशिमा आणि बाकीचे लक्षात ठेवा.
फाळणी, नऊ अकरा, सव्वीस अकरा.”
मी मान्य केले:
“आम्ही दोषी आहोत, व्हायरस नाही, गंभीर गुन्ह्यासाठी.”
